De tweedeling van onze samenleving

Een van de grootste drama’s in onze samenleving ten gevolge van de coronacrisis is de tweedeling van die samenleving tussen “goede” en “slechte” burgers.  Goede burgers zijn diegenen die de regeringsmaatregelen rond corona slaafs en strikt opvolgen, zonder nadenken, zonder vragen te stellen, zonder onderscheid te maken tussen wat zinvol en totaal absurd is.  Slechte burgers zijn alle anderen: zowel de mensen die uit pure nonchalance de maatregelen aan hun laars lappen als diegenen die er kritiek op hebben gebaseerd op weloverwogen argumenten, wetenschappelijke feiten of gezond verstand.  Enkele beelden op TV van mensen zonder mondmasker volstaan als verklaring waarom de besmettingscijfers de hoogte ingaan.  En, geloof het of niet, het merendeel van de bevolking slikt deze manipulaties.  Wie niet braaf is, krijgt er van.  De voor de hand liggende vraag of het falen van de maatregelen niet de oorzaak kan zijn van wat er fout gaat komt bij de meesten zelfs niet op.  Als iedereen zich aan de maatregelen houdt, dan komt alles goed, zo luidt het dogma.  Daardoor wordt iedereen die dat niet doet ineens vijand nummer één, verantwoordelijk voor alles wat er fout loopt.  Niet de falende maatregelen zelf, maar de dissidenten krijgen de schuld. 

Daardoor wordt een bijzonder gevaarlijk precedent geschapen in onze samenleving.  Wanneer in dergelijk flagrante mate mensen doelbewust tegen mekaar worden opgezet dan scheurt de samenleving uiteen.  Dan veranderen alle maatschappelijke normen.  Samenhorigheid wordt vervangen door kliklijnen, gezelligheid door haat, vertrouwen door angst, humor door boosheid, hoop door uitzichtloosheid, spontaneïteit door rigide regels.  Een samenleving in strijd met zichzelf is geen samen—leving meer maar een puinhoop!

Solidariteit en verantwoordelijkheid

Dagelijks worden we in de media om de oren geslagen met de woorden “solidariteit” en “verantwoordelijkheid”.  Nog nooit werden die termen vaker misbruikt en verkracht.

Het begrip “verantwoordelijk zijn” is vernauwd tot het slaafs en onnadenkend opvolgen van de maatregelen die ons worden opgelegd.  ‘Verantwoordelijkheid’ wordt ironisch genoeg synoniem gesteld met het uit handen geven van elke persoonlijke verantwoordelijkheid, het zich totaal en onvoorwaardelijk overgeven aan het gezag, ongeacht de ethische en ideologische waarden van dit gezag.

Hetzelfde geldt voor het begrip “solidariteit”.  Solidariteit bestaat uitsluitend nog uit het meesurfen op het opgefokte ‘wij’-gevoel, een uniforme grijze massa, met zijn “helden” op kop.  Dit roept onvermijdelijk beelden op uit het oude Sovjet-Rusland of China.  Dezelfde waarden en normen zijn nu legio in de communicatie tussen onze overheid en de bevolking.  De repressie die er aan gekoppeld wordt is voorlopig nog subtieler, maar dreigt heel snel uit de hand te lopen.  Politiediensten die het recht krijgen binnen te vallen in privéwoningen om er te controleren of we de regeltjes volgen.  De zware boetes voor wie de regels niet volgt.  De toenemende controle via camera’s en apps op waar we zijn en wie we ontmoeten.  Onze huidige dagelijkse realiteit had zeer zeker inspirerend kunnen werken op Aldous Huxley toen hij in 1931 zijn bestseller Brave New World aan het schrijven was!

Dus wat nu?

Het is bijzonder belangrijk dat we ons bewust worden van dit dodelijke gevaar dat onze samenleving bedreigt, en er komaf mee maken.  Dat we terugkeren naar een systeem waar ‘samenleving’ betekent het bezorgd zijn over, en zorgen voor mekaar, maar met respect voor ieders eigenheid, en voor de diversiteit die een vrije samenleving kenmerkt.  Samen leven, niet ten koste van het individu, maar juist vanuit een maximale vrije ontwikkeling van dit individu.  Het is aan ons om te beslissen of deze wereld nog een zinvolle toekomst kent.  De weg die onze regeringen nu bewandelen gaat zonder twijfel de verkeerde richting uit.