Mondmaskers

Mondmaskers zijn belangrijk. Mondmaskers zijn niet belangrijk. Mondmaskers helpen niet.  Mondmaskers helpen wél. Mondmaskers helpen enkel in grote drukte…  Elk van deze stellingen heeft de regering op een bepaald moment wel verkondigd.  Een kat raakt haar jongen kwijt tussen zo veel tegenspraken.  Wie begin dit jaar met een mondmasker over straat zou gelopen hebben maakte erg veel kans even later in een politiecombi te belanden.  Twee maanden later was het bijna omgekeerd, en maakten de maskers deel uit van het “nieuw normale” straatbeeld.  Wat is de logica achter deze maatregel?

Vraag één: helpen de maskers ons te beschermen tegen een virale infectie?

Dat is blijkbaar niet zo evident.  Een aantal studies vonden amper een verschil tussen gebruikers en niet-gebruikers van mondmaskers.  In één studie bleek het risico op influenza (griep) zelfs hoger bij gebruikers van mondmaskers.  Wanneer een masker niet correct gedragen wordt is het so wie so waardeloos.

Het dragen van een masker leidt tot extra irritatie van het gezicht.  Wanneer mensen hun masker aanraken met de handen dan leidt dit tot een verhoogd risico op besmette handen, en dus op een verspreiding van het virus naar alle oppervlakten die nadien aangeraakt worden zoals klinken, tafels of trapleuningen.

Helaas laten veel mensen gebruikte maskers in het openbaar rondslingeren, op straten en pleinen.  Dit vormt een risico voor de verspreiding van de infectie.

Aangenomen wordt dat maskers een belangrijk onderdeel vormen in de bescherming bij rechtstreeks contact met ernstig zieke Covid-19 patiënten, maar dan enkel in combinatie met handhygiëne, handschoenen, schort en bril.  De kwaliteit van het masker is daarbij zeer belangrijk.  Stoffen maskers  bijvoorbeeld beschermen veel minder dan chirurgische.  Tot daar dus ons aller naarstig zelf gestikte maskertjes.  Kleurrijk maar niet efficiënt. 

In het bekende medische tijdschrift New England Journal of Medicine van 21 mei dit jaar lezen we letterlijk: “We weten dat het gebruik van mondmaskers buiten medische instellingen weinig tot geen bescherming biedt tegen infecties.  De medische overheid definieert een belangrijke blootstelling aan Covid-19 als een contact van aangezicht tot aangezicht, met een patiënt die de symptomen heeft van een Covid-19 besmetting, binnen een afstand van anderhalve meter, gedurende tenminste enkele minuten (sommigen spreken zelfs over tien minuten tot een half uur).  Het risico om besmet te worden door iemands weg te kruisen in een publieke ruimte is daarom minimaal.  In veel gevallen is de vraag naar het breedschalig gebruik van mondmaskers een reactie op de angst die heerst rond de pandemie.” 

Een publicatie waarin 17 ernstige studies werden vergeleken concludeerde dat “geen van de studies een sluitend verband heeft aangetoond tussen het gebruik van een masker of respirator en de bescherming tegen een influenza infectie”.

Over het nut van stoffen maskers of N95 maskers qua bescherming tegen Covid-19 blijken er zelfs weinig of geen studies verricht te zijn. 

Er wordt ook op gewezen dat het de besmette personen zijn die een mondmasker dienen te dragen, niet de gezonde bevolking.  Evenmin is het gebruik van mondmaskers ooit ingevoerd bij voorgaande grieppandemieën, hoe ernstig ook.  Waarom dan nu wel?  Er is geen valabele wetenschappelijke grond om dit wel te doen.

Rest dus vraag 2: is het dragen van mondmaskers wel veilig?

Dat is niet zo vanzelfsprekend, zeker wanneer de maskers langdurig moeten gedragen worden.  De problemen die hierdoor ontstaan kunnen variëren van hoofdpijn tot verhoogde luchtweerstand, ophoping van CO2, zuurstoftekort en zelfs levensbedreigende complicaties.

Op de eerste plaats wordt bij elke ademhaling een deel virussen uitgeademd.  Door het dragen van een nauwsluitend masker worden deze terug ingeademd wat de concentratie ervan in de neus en de longen doet toenemen.  Deze toename kan een cytokinestorm in de hand werken wat een slechte prognose geeft bij infectie met Covid-19.

Een ander gevolg van de concentratie van virussen in de neus is dat ze via de reukzenuwen de hersenen kunnen binnendringen.  Dan wordt de zone van de hersenen besmet dat instaat voor ons geheugen

Zuurstoftekort

N95 maskers belemmeren de ademhaling meer dan chirurgische maskers, en leidt daarom vaker tot hoofdpijn.  212 gezondheidswerkers werden ondervraagd op de aanwezigheid van hoofdpijn bij  gebruik van N95 maskers.  Daaruit bleek dat een derde van hen hoofdpijn kreeg bij gebruik van het masker.  Bij velen was dit een verergering van hoofdpijn die reeds bestond voor het dragen van het masker, en 60% had pijnstillers nodig om hun klachten te verlichten.  De oorzaak van de hoofdpijn bleek vooral een tekort aan zuurstof te zijn (hypoxie) en/of een te hoog gehalte aan CO2 (koolzuur).  

Langdurig gebruik van maskers kan leiden tot een daling van het zuurstofgehalte in het bloed met 20%, wat dan weer kan leiden tot bewusteloosheid.  Een ander onderzoek bij 158 gezondheidswerkers toonde aan dat 81% van hen hoofdpijn kreeg door het dragen van het mondmasker.

Veel verpleegsters controleerden hun eigen zuurstofsaturatie tijdens het gebruik van een masker en merkten dat het even laag was als bij patiënten die zuurstoftherapie kregen toegediend.  Het zuurstofgehalte tussen het masker en je mond daalt tot 19%, terwijl 19,5% het veilige minimum is voor mensen aan het werk, zoals bepaald door het Amerikaanse OSHA (Occupational Safety and Health Administration, 2 april 2007).

Nog een ander onderzoek ging het zuurstofgehalte na van chirurgen voor en na een operatie om de invloed van hun mondmasker na te gaan.  Resultaat was dat dit zuurstofgehalte aanzienlijk daalde tijdens de operatie, en hoe langer die duurde, hoe groter de daling.

Logischerwijze is deze daling van de zuurstofopname het gevaarlijkst bij mensen met ademhalingsproblemen of longziekten.  Zowel mensen met COPD, emfyseem, longfibrose, patiënten met longkanker of die een recente longoperatie ondergingen lopen het hoogste risico.

Te hoog CO2 (hypercapnie)

Bij het uitademen lozen we de CO2 die we kwijt moeten.  Door het dragen van een mondmasker wordt die CO2 gedeeltelijk terug ingeademd waardoor de concentratie in het bloed stijgt.  Dit kan aanleiding geven tot een lange reeks problemen waaronder slaperigheid of sufheid, lusteloosheid, zelfs bewustzijnsverlies, kortademigheid, verhoogde bloeddruk, overslagen van het hart en ritmestoornissen, snelle hartslag, spiertrekkingen, trillende handen, verwardheid, desoriëntatie, duizeligheid, hoofdpijn, paniekaanvallen…

Infecties

Hoofdpijn is niet het enige nadelige gevolg van zuurstoftekort.  Het is aangetoond dat hypoxie bepaalde cellen (CD4+ T-lymfocyten) afremt die net heel belangrijk zijn bij het bestrijden van virusinfecties.  Er is dus een rechtsreeks negatief effect op de immuniteit.  Dit kan de gevolgen van een Covid-19 infectie ernstiger maken.  Meer details hierover leest u hier, hier en hier.

Kanker

Een te laag zuurstofgehalte vergroot het risico op de groei en uitzaaiing van kanker.  Kankercellen gedijen namelijk het best in een zuurstofarm milieu. Lees meer  en ook hier .

Ontstekingen

Ook verhoogt hypoxie het risico op ontstekingen her en der in het lichaam.

Hart- en vaatziekten

Chronisch zuurstoftekort werkt ook nog aderverkalking in de hand, met alle gevolgen van dien op vlak van hart- en vaatziekten: hartinfarcten, beroertes enz.  Ook hier geldt dat mensen die reeds een probleem hebben op dat vlak hun risico de hoogte zien in gaan.

Vals gevoel van veiligheid

* In een open brief in de British Medical Jounal meldt Lazzarino dat het gebruik van mondmaskers ook kan leiden tot het verwaarlozen van andere, belangrijker preventiemaatregelen zoals het handen wassen en bewaren van de sociale afstand.  Dit staat bekend als het Peltzman effect.  Dit risico is niet alleen theoretisch: enkele studies die gedaan werden nog voor de corona uitbraak toonden er inderdaad op dat het gebruik van mondmaskers leidde tot een verminderde handhygiëne.  

* Ook het oneigenlijk gebruik van de maskers kan voor problemen zorgen.  Het masker aanraken met de handen, het meermaals gebruiken van een masker voor eenmalig gebruik, het niet tijdig wassen van maskers voor herhaald gebruik kunnen het risico van de gebruiker zelfs doen toenemen.

* Het gebruik van maskers vermindert de verstaanbaarheid van een conversatie waardoor mensen misschien net geneigd zijn dichter bij mekaar te gaan staan.

* De uitgeademde lucht verspreidt zich over de ogen.  Het ongemak dat dit veroorzaakt kan er aanleiding toe geven dat men zich in de ogen gaat wrijven en op die manier eventueel zichzelf besmet.

* Het inademen van lucht doorheen een besmet masker drijft het virus dieper en dieper in de luchtwegen en verhoogt dus het risico op een ernstige longinfectie.

* De uitgeademde lucht creëert ter hoogte van het masker een vochtige omgeving waarin het virus gedijt en kan toenemen.  Deze toename verhoogt de belasting van het systeem door het virus met als gevolg dat het aangeboren immuunreactie, essentieel voor het indijken van de virale infectie, overspoeld wordt en niet meer efficiënt kan functioneren.

Een bijkomend nadeel van het gebruik van maskers en handschoenen is dat deze niet correct geborgen worden na gebruik.  Nu reeds merkt men in rivieren en zeeën een sterke toename van plastic handschoenen en mondmaskers.  Het gaat om duizenden tonnen die onze wateren extra bevuilen.  Onderzoekers becijferden dat de UK alleen al jaarlijks 66.000 ton potentieel besmet en niet-recycleerbaar plastic afval zou produceren bij algemeen gebruik van wegwerpmaskers.

Naast het beperkte medische nut en de risico’s vormt een mondmasker ook een psychologische grens tussen personen.  Niet alleen is een persoon veel moeilijker te verstaan achter een mondmasker, men mist ook de gelaatsexpressie die zo’n belangrijke factor is in communicatie.  Wanneer dit al een belangrijke factor is bij ieder gesprek, dan wordt het nog crucialer in een therapeutische relatie.  Dr. Andrew Kaufman, psychiater, benadruikt dit aspect.  Mondmaskers veroorzaken een psychologische afstand tussen mensen, evenzeer of wellicht meer nog dan de sociale afstand die we moeten respecteren.  In zover dragen de maskers bij tot de vervreemding van mekaar die zo tastbaar werd tijdens de lockdown. 

Helemaal problematisch wordt de situatie voor slechthorenden en doven.  Zoals gezegd is de spraak veel moeilijker te verstaan bij iemand die een masker draagt.  Doven vallen uiteraard helemaal helemaal uit de boot want liplezen wordt onmogelijk.  Maar zelfs voor slechthorenden is dit liplezen vaak de ultieme schakel die een gesprek mogelijk maakt.

Zelfs waar aangekondigd wordt dat maskers verplicht zijn is dit vaak niet het geval.  In de USA bijvoorbeeld wordt vaak gesuggereerd dat het gebruik ervan verplicht is voor bepaalde categoriën terwijl de wettekst enkel spreekt over een aanbeveling.  Medische redenen vormen een uitzondering op de verplichting, terwijl het ambtenaren niet toegestaan is te informeren naar de aard van deze medische reden.  Dit is immers privaat terrein.